W Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju 13 kwietnia 2026 roku o godzinie 17:00 odbył się wernisaż wystawy czasowej zatytułowanej „Papier, który budował Polskę. Certyfikaty akcyjne XIX–XX w.”. Ekspozycja prezentuje kilkadziesiąt oryginalnych papierów wartościowych – akcji polskich spółek z różnych branż przemysłowych i usługowych. Wszystkie obiekty pochodzą z cennej kolekcji Tomasza Staniszewskiego, znanego kolekcjonera historycznych dokumentów finansowych.
Prezentowane certyfikaty akcyjne stanowią nie tylko świadectwo dynamicznego rozwoju gospodarczego na ziemiach polskich w okresie od końca XIX wieku po lata międzywojenne, lecz także wybitne przykłady grafiki użytkowej. Ich forma zachwyca bogactwem ornamentyki, precyzją detali oraz wysokim poziomem artystycznym, typowym dla projektów z przełomu stuleci. W tamtych czasach druk certyfikatów akcyjnych był powierzany najlepszym drukarniom, które stosowały zaawansowane techniki zabezpieczeń, takie jak gilotyny, wody wodne i wielobarwne druki offsetowe lub stalorytnicze. Dzięki temu dokumenty te łączyły funkcję prawną z walorami estetycznymi, stając się nośnikiem prestiżu emitującej je spółki.
Znaczenie historyczne certyfikatów
Certyfikaty akcyjne z wystawy ilustrują kluczowe etapy budowy nowoczesnej gospodarki polskiej. Widzimy wśród nich akcje spółek górniczych, metalurgicznych, kolejowych, bankowych i przemysłowych lekkich. Każdy dokument opowiada historię konkretnego przedsięwzięcia – od pozyskiwania kapitału poprzez emisję akcji po realizację inwestycji, które kształtowały infrastrukturę i przemysł na terenach dawnego zaboru rosyjskiego, pruskiego i austriackiego, a później II Rzeczypospolitej. Papier wartościowy stawał się wówczas symbolem zaufania inwestorów do wizji przedsiębiorców i inżynierów tworzących podwaliny niepodległej Polski.
Szczególną uwagę zwracają eksponaty z okresu międzywojennego, kiedy to odrodzone państwo polskie intensywnie rozwijało własny przemysł. Wśród nich znajduje się wyjątkowa akcja spółki Polska Ruda Żelazna z 1923 roku. Jej projekt graficzny przygotował wybitny artysta Józef Mehoffer, znany malarz i twórca witraży. Ten rzadki przypadek pokazuje, jak sztuka wysokiej klasy przenikała do codziennej praktyki gospodarczej. Obecność tak uznanego twórcy w projektowaniu certyfikatu akcyjnego podkreśla rangę, jaką nadawano wówczas dokumentom finansowym. Były one nie tylko narzędziem pozyskiwania środków, ale także elementem budowania wizerunku firmy jako solidnej i kulturalnej instytucji.
Współpraca środowiska muzealnego i kolekcjonerskiego
Przygotowanie wystawy było możliwe dzięki ścisłej współpracy Muzeum Papiernictwa z kolekcjonerami i specjalistami. Kuratorem ekspozycji jest dr Emilia Dziewiecka, która zadbała o merytoryczne uporządkowanie zbioru i kontekst historyczny. Podczas wernisażu głos zabrali między innymi dyrektor muzeum Maciej Szymczyk, burmistrz Dusznik-Zdroju Urszula Karpowicz, właściciel kolekcji Tomasz Staniszewski, radny Sejmiku Województwa Dolnośląskiego Adam Jaśnikowski oraz Leszek Koziorowski – założyciel Stowarzyszenia Kolekcjonerów Historycznych Papierów Wartościowych. Ich wystąpienia podkreśliły znaczenie ochrony i popularyzacji tego typu dziedzictwa.
Kulminacyjnym punktem wieczoru okazała się prelekcja dr hab. Tomasza Głowińskiego pt. „Historia towarzystw akcyjnych”. Wykład przyciągnął licznych uczestników, którzy z zainteresowaniem wysłuchali analizy ewolucji form prawnych spółek akcyjnych na ziemiach polskich i ich wpływu na procesy modernizacyjne. Spotkanie pokazało, że tematyka historycznych papierów wartościowych wciąż budzi emocje zarówno wśród badaczy, jak i miłośników historii gospodarczej.
Rola druku w tworzeniu certyfikatów akcyjnych
W kontekście działalności portalu poligraficznego warto podkreślić, jak istotną rolę odgrywał druk w produkcji certyfikatów akcyjnych. Każda emisja wymagała precyzyjnego przygotowania formy drukarskiej, zastosowania specjalistycznych farb i papierów o podwyższonej gramaturze oraz wdrożenia zabezpieczeń antyfałszywkowych. Drukarnie XIX i XX wieku stosowały techniki intaglio, stalorytu i litografii, które pozwalały osiągnąć efekt trójwymiarowości i trudnych do podrobienia detali. Dzięki temu certyfikaty akcyjne stawały się jednocześnie dokumentem prawnym i dziełem sztuki użytkowej, odzwierciedlającym najwyższe standardy ówczesnego rzemiosła poligraficznego.
Wystawa w Dusznikach-Zdroju przypomina, że papier nie był jedynie nośnikiem informacji, lecz aktywnym uczestnikiem procesów gospodarczych. Na certyfikatach akcyjnych widnieją podpisy założycieli spółek, pieczęcie notarialne i numery seryjne – wszystko wykonane z dbałością o najwyższą jakość druku. Te detale świadczą o profesjonalizmie polskich drukarni, które w trudnych warunkach zaborów i odbudowy państwa potrafiły sprostać oczekiwaniom rynku kapitałowego.
Niespodzianka dla gości wernisażu
Organizatorzy przygotowali dla uczestników miłą niespodziankę. Każdy gość otrzymał jako pamiątkę historyczną akcję Towarzystwa Przemysłu Metalowego K. Rudzki i Spółka z 1926 roku. Spółka ta, działająca w Warszawie, była jednym z ważniejszych podmiotów polskiego przemysłu metalowego i maszynowego w okresie międzywojennym. Wręczenie oryginalnego certyfikatu akcyjnego stało się symbolicznym gestem – uczestnicy zabrali do domu fragment historii, który dosłownie „budował Polskę” poprzez rozwój produkcji maszyn, mostów i konstrukcji stalowych.
Ekspozycja będzie dostępna dla zwiedzających do końca czerwca 2026 roku. Stanowi ona doskonałą okazję, by zobaczyć, jak papier wartościowy, wytwarzany w polskich drukarniach, przyczyniał się do kształtowania nowoczesnej gospodarki. Certyfikaty akcyjne nie tylko dokumentują rozwój branż, lecz także ukazują estetykę i technologię druku użytkowego sprzed stu lat. Dzięki kolekcji Tomasza Staniszewskiego i pracy zespołu Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju te unikalne obiekty znów ożywają, przypominając o roli, jaką odgrywały w budowaniu niepodległej Polski.
Wystawa „Papier, który budował Polskę” łączy w sobie walory edukacyjne, artystyczne i historyczne. Pokazuje, że dokument finansowy może być jednocześnie świadectwem epoki i dziełem poligraficznym najwyższej klasy. Dla wszystkich zainteresowanych historią druku, gospodarką oraz kolekcjonerstwem to pozycja obowiązkowa w kalendarzu wydarzeń kulturalnych 2026 roku.
Na podstawie informacji organizatora
